Türk Kuyumculuk Sektörü

Türkiye'de değerli metallerden yapılan mücevherat ürünlerinin ihracatı son 10 yılda önemli oranda arttı. Bu artış, Türkiye'nin sektördeki dünya liderlerinden biri konumuna yükselmesini sağladı.

Türkiye'nin yıllık toplam 400 ton altın ve 200 ton gümüş üretim kapasitesi bulunmakta ancak bu kapasite tam olarak kullanılmamaktadır. Türkiye, altın takı üretiminde çoğunlukla dünyanın ilk beş ülkesi arasında yer almaktadır.

Şu anda, 50-200 kalifiye işçinin istihdam edildiği 1500'den fazla büyük şirket var. Sektör, Türk imalat sanayileri arasında çok büyüktür ve şu anda yaklaşık 250 bin kişiyi istihdam etmektedir.

Türk takılarının altın üretiminin merkezi İstanbul'dur. Yoğun bilgi ve teknoloji birikimi ve gösterişli tasarım anlayışıyla üretilen takılar, dünya çapında 100'den fazla ülkeye ihraç edilmektedir.

Altın Türk Takıları

Tarihçe

Türkiye'de büyük bir Türk Takı geleneği vardır. Anadolu 5000 yıldır mücevher üretilen bir yerdir. Aslında altın ilk olarak Anadolu'da rafine edilmiş ve ilk paralar yine Anadolu'da basılmıştır.

Anadolu'da yaşamış tüm uygarlıklar hem dini hem de sanatsal amaçlı çok sayıda eser üretmişlerdir. İnsanlar bazen değerli ve yarı değerli taşlar da dahil olmak üzere metallerle çalıştı. Hititler, Urartular, Frigler, İyonyalılar, Lidyalılar, Romalılar, Bizanslılar, Selçuklular ve Osmanlılar Anadolu'da egemenlik kurmuşlar ve kendi takı tarzlarını yaratmışlardır.

Takı çeşitleri arasında en dikkat çekici olanı Anadolu'ya Selçuklular tarafından getirilendir. Bunların Türk Takı geleneği üzerindeki büyük etkisi, Orta Asya kökenli Türkmen takıları ile kanıtlanmaktadır. Bunlar halen Türkmen boylarında üretilmekte ve giyilmektedir. Geleneksel teknolojinin basit araçlarıyla üretilse de bu objeler, günümüz teknolojisine meydan okuyan mükemmel bir işçilik sergiliyor. İstanbul'da kuyumculuk sanatı, Osmanlı İmparatorluğu'nun büyüyüp gelişmesiyle birlikte önem kazandı. Kanuni Sultan Süleyman döneminde ve sonrasında İstanbul, dünyanın en önemli mücevher merkezlerinden biri haline geldi. Tarihi kaynaklarda Kanuni Sultan Süleyman döneminde İstanbul'da kuyumcu fuarlarının düzenlendiği belirtiliyor.

Bugün Türk altın takı sektörü, bu zengin kültürel mirasın en son teknoloji, üstün işçilik ve modern tasarımlarla birleştiğini yansıtıyor. Türk Kuyumculuk sektörünün eşsiz mirası ve yeterlilik düzeyi, her tasarımın üstün işçilik, mükemmel işçilik, esnek üretim ve muazzam çeşitlilik ile her miktarda yaratılmasına ve üretilmesine olanak tanır. Türkiye bugün hızla uluslararası altın takı alıcılarının tercih ettiği tedarikçilerden biri haline geliyor.

Geleneksel Türk Takı yapım teknikleri arasında telkari (telkari), savat (savat) ve hasır işi (hasir) yer almaktadır. Telkari, sanatçının ince gümüş veya altın telleri birbirine lehimleyerek motifler oluşturduğu bir tekniktir. Kullanılan tel genellikle son derece hassas olduğundan, bu teknik neredeyse sonsuz derecede sabır gerektirir. Çivi tekniği, değerli metallerle bölünmüş, elle boyanmış emayenin küçük, özenle işlenmiş parçalarına dayanmaktadır. Türk kuyumcularının kullandığı bir diğer teknik olan hasır işçiliğinde ise narin teller birbirine dokunuyor.

üretim

Bugün Türkiye, altın takı üretiminde dünya liderlerinden biri olup, bu konuda dünyada ilk üç ülke arasında yer almaktadır. Türkiye, yıllık toplam 400 ton altın üretme kapasitesine sahiptir. Sektör, Türk imalat sanayileri arasında önemli bir yer tutuyor ve şu anda yaklaşık 250 bin kişiye istihdam sağlıyor.

100'lı yıllarda 200-90 kişinin çalıştığı bir iki atölye varken, şimdi bin ve üzeri işçi çalıştıran dev fabrikalar var. Sektörün makine parkı yenilenerek üst düzey teknolojiye ulaşıldı. 90'lı yılların ortalarında firmalar tasarımcıları istihdam etmeye başladı ve artık dünyanın en büyük tasarım ekiplerinin çoğu Türkiye'de çalışıyor.

Üniversitelerde ve meslek liselerinde sektöre yönelik tasarımcıların ve nitelikli çalışanların yetiştirildiği birçok tasarım bölümü bulunmaktadır. Şu anda büyük firmalar günde 10 yeni model üretebiliyor ve bu modellerin varyasyonları da dikkate alındığında sektöre her gün 70-80 yeni ürün çıkabiliyor. Dolayısıyla sektörün üretim esnekliği oldukça yüksek ve bu durum ithalatçıların özel tasarım taleplerinin karşılanması açısından büyük bir avantaj sağlıyor.

Şu anda sektörde yaklaşık 5 üretici ve 000 perakende satış noktası bulunmaktadır. Altın takı üretiminin merkezi İstanbul olmakla birlikte Ankara ve İzmir'de de üretim yaygındır. Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun bazı kentlerinde belli ölçülerde altın takı üretimi de yapılmaktadır. Türkiye'de her yıl yaklaşık 35-000 ton Türk Takısı üretilmektedir.

Türkiye, İtalya ve Hindistan ile birlikte dünyanın en büyük üç altın takı üreticisi arasında yer alıyor. Türkiye son yıllarda yıllık 100-200 ton arasında değişen miktarda altın ithal etmektedir. 351 yılı ithalatı yaklaşık 2013 tondur. Türkiye'ye yalnızca Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ve ilgili belgeye sahip İstanbul Altın Borsası üyeleri altın ithal edebilmektedir.

Altın takılara yurt içi talep yüksek çünkü Türk halkının çoğunluğu altın takıları hem süs amaçlı hem de tasarruf amaçlı alıyor. 90'lı yıllarda Türkiye'de evlerde 4-5 bin ton civarında altının tutulduğu sanılıyordu. Bu açıdan Türkiye, kişisel altın yatırımında Hindistan'ın ardından dünyada ikinci sırada yer aldı.

İstanbul Altın Borsası – İGE, Türk altın sektörünün serbestleştirilmesi ve uluslararası piyasalara entegre edilmesi amacıyla 1995 yılında İstanbul'da kurulmuştur. Ticari bankalar, kıymetli maden şirketleri ve döviz bürolarından oluşan ve Hazine Müsteşarlığı'ndan üyelik belgesi alan İstanbul Altın Borsası'nın (www.iab.gov.tr) 91 yetkili üyesi bulunmaktadır.

Yalnızca bu üyeler piyasada altın ve diğer kıymetli madenlerin ithalatı ve ticaretini yapma hakkına sahiptir. İstanbul Altın Rafinerisi – IGR, 2002 yılında üretime başlamıştır. Rafineri, 999,9/1000 saflıkta altın üretebilecek teknolojiye sahip olup, hurda veya doré altın külçelerini 995/1000 saflıkta külçeye dönüştürme kabiliyetine sahiptir. IGR, yüzyıllar boyunca Türkiye'de Altın Ticaretinin ve mücevher üretiminin kalbi olan Kuyumcular Şehri'nde (Kuyumcukent) ve İstanbul'un ünlü Kapalıçarşı'sındaki (Kapalı Çarşı olarak da bilinir) ürünlerini teşhir merkezinde faaliyet göstermektedir.

IAR'ın değerli metal satışı, dore altın rafinasyonu, külçe altın ve alaşımlarının tedariği hizmetleri bulunmaktadır. Kuyumcular Şehri (Kuyumcukent) Dünyanın en büyük entegre kuyumculuk merkezi İstanbul'da Türkçe adıyla “Kuyumcukent” olan altın takı üretim ve ticaret merkezi 2006 yılında açıldı.

328 metrekarelik arsa üzerinde 000 metrekarelik bir komplekstir. Kuyumcukent 2 500 üretim birimi ve mağazası bulunmaktadır. İstanbul Altın Rafinerisi de kompleksin içinde yer alıyor.

Altın Türk Takı İhracatı

Türkiye'de altın takı sektörü son birkaç on yılda dikkatini ihracata çevirdi.

Türk ekonomisindeki gelişmelere bağlı olarak Türk halkının tasarruf alışkanlıkları değişti ve altın takı satın almanın yanı sıra diğer yatırım yollarını da kullanmaya başladılar. Ayrıca 1993 yılında kıymetli madenlere ilişkin ihracat ve ithalat kısıtlamaları kaldırılmıştır. 4,3 yılında 2017 milyar ABD Doları tutarında ihracat gerçekleştirilirken, başlıca destinasyonlar Birleşik Arap Emirlikleri, Irak, İran, ABD ve Hong Kong oldu.

Türk altın takı firmaları yurt dışında kendi dağıtım kanallarını kurmaya başladı. Sektörün büyük firmalarının ABD'de, Avrupa'da, Ortadoğu'da Dubai'de ve dünyanın farklı bölgelerindeki ülkelerde mağazaları/köşeleri bulunmaktadır. Türk altın takı sektörü de Türkiye'yi ziyaret eden yabancılara büyük satışlar gerçekleştiriyor.

İhracat ve iç pazarda turistlere yapılan satışlar toplam sektörün toplam üretiminin yüzde 70'ini oluşturuyor. Türk Kuyumculuğu güzelliği, yenilikçiliği ve kalitesiyle dünya çapında tanınmaktadır.

Gümüş Türk Takıları

İlk büyük gümüş madenleri ve takı örnekleri M.Ö. 4000 yıllarında Anadolu'da kaydedilmiştir. Bunlar, dünyanın o bölgesindeki büyüyen kültürlerin çoğu ve gümüş ticareti yapan diğerleri için çoğunlukla ana gümüş kaynağıydı.

Gümüş binlerce yıldır süs eşyaları ve mutfak eşyaları olarak, ticarette ve birçok parasal sistemin temeli olarak kullanılmıştır. Ancak gümüşün en dikkat çekici temel kullanımı, bir mücevher parçası olarak güzelliği ve çekiciliğidir. Gümüşün her zaman bir yüzüğe veya kolyeye yerleştirilen değerli taşların güzelliğini arttırdığı bilinmektedir.

Gümüşün keşfinden bu yana Anadolu gümüş takı üretimi için önemli bir merkez olmuştur. Binlerce yıldır Türk takı üretim sanatında kendi teknik ve figürlerini geliştirmiş bir toprak düşünün. Anadolu'da yaşamış tüm uygarlıklar hem dini hem de sanatsal amaçlı çok sayıda eser üretmişlerdir.

İnsanlar bazen değerli ve yarı değerli taşlar da dahil olmak üzere metallerle çalıştı. Hititler, Urartular, Frigler, İyonyalılar, Lidyalılar, Romalılar, Bizanslılar, Selçuklular ve Osmanlılar Anadolu'da egemenlik kurmuşlar ve kendi takı tarzlarını yaratmışlardır. Takı çeşitleri arasında en dikkat çekici olanı Anadolu'ya Selçuklular tarafından getirilendir.

Bunların Türk Takı geleneği üzerindeki büyük etkisi, Orta Asya kökenli olan ve halen Türkmen kabileleri tarafından üretilip giyilen Türkmen takılarında görülmektedir. Türkiye'de halen üretilip giyilen bu takılarda gümüş ve altının yanı sıra renkli değerli taşlar ve sembolik anlam taşıyan cam parçaları da kullanılıyor.

Osmanlılar zamanında kuyumculuk sanatına büyük önem veriliyordu. Horasan'dan, Tebriz'den, Bosna'dan, Balkanlar'dan, Rusya sınırından ve Osmanlı İmparatorluğu'nun diğer bölgelerinden pek çok kuyumcu ürün ve kabiliyetlerini göstermek üzere İstanbul'a geldi. İmparatorluğun yükselişiyle birlikte kuyumcuların üretim için ihtiyaç duydukları metalleri ve değerli taşları bulmaları çok daha kolay hale geldi.

Kanuni Sultan Süleyman döneminde ve sonrasında İstanbul, dünyanın en önemli mücevher merkezlerinden biri haline geldi. Geleneksel Türk Takı yapım teknikleri arasında telkari (telkari), savat (savat) ve hasır işi (hasir) yer almaktadır. Telkari, sanatçının ince gümüş telleri birbirine lehimleyerek motifler oluşturduğu bir tekniktir.

Kullanılan tel genellikle son derece hassas olduğundan, bu teknik neredeyse sonsuz derecede sabır gerektirir. Geçmişte kadın kemerlerinde, bileziklerinde, küpelerinde ve broşlarında telkari kullanılıyordu. Telkari kadın aksesuarları artık İstanbul'da sadece birkaç yerde, Anadolu'da ise Beypazarı ve Mardin gibi birkaç yerde üretiliyor.

Çivi tekniği, değerli metallerle bölünmüş, elle boyanmış emayenin küçük, özenle işlenmiş parçalarına dayanmaktadır. Türk kuyumcularının kullandığı bir diğer teknik olan hasır işçiliğinde ise narin teller birbirine dokunuyor. Hasır işi çoğunlukla kolye, bilezik ve küpe gibi gümüş takılarda kullanılır. Hasır ürünleri en çok Mardin, Beypazarı ve Trabzon'da kullanılıyor.

Bugün Kapalıçarşı Türkiye'nin en önemli gümüş takı merkezlerinden biridir. Kapalıçarşı'nın tarihi 15. yüzyıla kadar uzanıyor. Çarşının çekirdeği 1451-1481 yılları arasında Fatih Sultan Mehmet döneminde inşa edilmiştir.

Çarşı, Osmanlı İmparatorluğu'nun iç ve dış ticaretinin merkeziydi ve halen İstanbul'un el sanatları açısından en önemli ticaret merkezidir ve dünya çapında üne sahiptir. Türkiye'de kullanılan gümüşün yaklaşık yüzde 90'ının Kapalıçarşı'da kullanıldığı varsayılıyor. Ayrıca Trabzon,Eskişehir,Beypazarı,Mardin-Midyat,Urfa,Gaziantep'ten gelen gümüş takıları da bulabilirsiniz.

Türk Takı ürünleri, Anadolu'da yaşamış farklı medeniyet ve kültürlere ait eşsiz, nadide mücevher koleksiyonlarından ilham almaktadır. Ayrıca takı tasarımı ve üretiminde el işçiliği ve yüksek teknolojik üretim teknikleri bir arada bulunmaktadır. Artık Türk kuyumcuları bu eşsiz, tarihi ve kültürel mirası modern üretim ve tasarım yetenekleriyle birleştirip ürünlerini dünyaya sunabiliyor.

Gümüş Türk Takı İhracatı

Gümüş takılar, Türk Mücevher ihracatının toplam ihracatının küçük bir kısmını oluştursa da sektör, son on yılda ihracatını önemli ölçüde artırdı. Gümüş takı sektörünün ihracat değeri 84 yılsonu itibarıyla 2016 milyon ABD Doları olarak gerçekleşti. 2016 yılında gümüş takı ihracatında başlıca ülkeler ABD, Libya, Fransa, Irak, Almanya, Romanya ve İspanya oldu.

Gümüş Türk Takıları 100 yılında dünya çapında 2016'e yakın ülkeye ihraç edilmiştir. Gümüş Türk Takıları sektörü, Türkiye'yi ziyaret eden yabancılara da büyük satışlar gerçekleştirmektedir. Türkiye'nin Akdeniz ve Ege bölgelerinde turistlere yönelik satışlar genellikle Nisan ve Eylül ayları arasında artış göstermektedir.

Tablo 3: Türk Mücevher Gümüş İhracatı